H Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια Μονάδας Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφόρο Ανάπτυξη του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, μας μιλά για το εκπαιδευτικό υλικό που έχει δημιουργηθεί στο πλαίσιο του Προγράμματος "Αποστολή Νερό" και την αξία της εκπαίδευσης και κατάρτισης εκπαιδευτικών και μαθητών.

Νέα κουλτούρα περιβαλλοντικά υπεύθυνων πολιτών που θα εξασφαλίζει ένα καλύτερο αύριο για τις επόμενες γενιές είναι το αισιόδοξο μήνυμα από το καινοτόμο πρόγραμμα «Αποστολή Νερό» που, από το 2013 συμβάλλει στο να αντιμετωπιστεί δραστικά σε τοπικό επίπεδο το ευαίσθητο θέμα της ορθής διαχείρισης του νερού. Με έργα αλλά και εκπαιδευτικά προγράμματα σε συνεργασία με την πολιτεία, το Πρόγραμμα Αποστολή Νερό βοηθά εκπαιδευτικούς, μαθητές και γονείς να γνωρίσουν και να αντιληφθούν τι σημαίνει «μη-συμβατικοί υδατικοί πόροι» αλλά και να έλθουν σε επαφή με τη λειτουργία των συστημάτων αυτών. Παράλληλα, αναδεικνύει το ρόλο και την ευθύνη όλων μας για την σωστή και συνετή διαχείριση του νερού, του πιο κρίσιμου αγαθού των επόμενων δεκαετιών.

Ειδικότερα, ως προς το παιδαγωγικό του πλαίσιο, το πρόγραμμα έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην εκπαίδευση και κατάρτιση εκπαιδευτικών και μαθητών, με την ετοιμασία του εκπαιδευτικού υποστηρικτικού υλικού "Tο άλλο νερό", το οποίο έχει ενταχθεί στο Αναλυτικό Πρόγραμμα της ΠΕ/ΕΑΑ, ως συμπληρωματικό βοήθημα της θεματικής ενότητας νερό.

 

H Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια Μονάδας Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφόρο Ανάπτυξη του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, μας μιλά για την εκπαιδευτική πλευρά του προγράμματος και την αξία του εκπαιδευτικού υλικού και των σεμιναρίων που έχουν πραγματοποιηθεί.

Ποιες ήταν οι βασικές αρχές σχεδιασμού του εκπαιδευτικού υλικού το «άλλο νερό» και ποιοι οι παιδαγωγικοί του στόχοι;

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το συγκεκριμένο εκπαιδευτικό υλικό δεν αποτελεί διδακτικό εγχειρίδιο γνωσιολογικού τύπου, αλλά συνιστά ένα ευέλικτο εργαλείο μάθησης το οποίο στοχεύει: α) να καταστεί στα χέρια των εκπαιδευτικών ένα χρήσιμο βοήθημα για να προσεγγίσουν, το θέμα «νερό», στην εκπαιδευτική διαδικασία ολιστικά, στη βάση της παράλληλης ανάδειξης των κοινωνικό πολιτικών, πολιτιστικών και οικονομικών συνιστωσών του, πέρα από την διάστασή του ως φυσικού πόρου, β) να αναπτύξει τη φαντασία, την περιέργεια, τη δημιουργικότητα, την παρατηρητικότητα, τις δεξιότητες και τις γνώσεις των μαθητών/τριών αναφορικά με την αειφόρο διαχείριση του νερού, αλλά και τη διαμόρφωση υπεύθυνης στάσης, ως προς την κατανάλωση του. Βάσει των πιο πάνω ο σχεδιασμός του εκπαιδευτικού υλικού ακολούθησε τις βασικές παιδαγωγικές, διδακτικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις της Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφόρο Ανάπτυξη, δίδοντας έμφαση στην εμπειρική και βιωματική μάθηση, στην πειραματική και βιβλιογραφική διερεύνηση, στη συζήτηση και τη διαπραγμάτευση, στην ανάπτυξη επιχειρηματολογίας και τεκμηριωμένων θέσεων. Για το σκοπό αυτό οι εκπαιδευτικές προτάσεις περιλαμβάνουν τεχνικές όπως η μοντελοποίηση, η μελέτη πεδίου, η διαλογική αντιπαράθεση, η βιβλιογραφική έρευνα, το πείραμα, η συζήτηση.

 

Ποια θέματα σε σχέση με το νερό προσεγγίζονται μέσα από το εκπαιδευτικό υλικό;

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η συγγραφή του συγκεκριμένου εκπαιδευτικού υλικού, έγινε από το Μεσογειακό Γραφείο Περιβάλλοντος και την Ομάδα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, στη βάση των ειδικών ζητημάτων της Κύπρου σε σχέση με το νερό και συνεκτιμώντας παράλληλα τις επιδιώξεις του Αναλυτικού Προγράμματος σε σχέση με τη θεματική ενότητα «νερό». Ως εκ τούτου, το συγκεκριμένο εκπαιδευτικό υλικό το οποίο αναπτύσσεται σε δέκα εκπαιδευτικές προτάσεις, προσεγγίζει εξειδικευμένες πτυχές του νερού αναφορικά με τους μη-συμβατικούς υδατικούς πόρους, τον κύκλο του νερού στη Μεσόγειο, το νερό στον τόπο μας, την πολιτιστική μας κληρονομία και παράδοση, μέσα από την ανάδειξη της πολιτιστικής σημασίας των μνημείων του νερού στον τον τόπο μας, την συνετή χρήση του νερού, το ρόλο των ΜΜΕ στην ανάδειξη του υδατικού προβλήματος στην Κύπρο, το ρόλο του πολίτη και την ανάληψη δράσης σε θέματα εξοικονόμησης νερού και ορθολογικής κατανάλωσής του.

 

Πώς εκπαιδεύθηκαν οι εκπαιδευτικοί στη χρήση του υλικού;

 

Για την αξιοποίηση του εκπαιδευτικού υλικού από τους εκπαιδευτικούς οργανώθηκαν από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο σε συνεργασία με το Μεσογειακό Γραφείο Περιβάλλοντος έξι σειρές εκπαιδευτικών σεμιναρίων που κάλυψαν όλες τις Επαρχίες της Ελεύθερης Κύπρου. Τα σεμινάρια διεξήχθησαν στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Λευκωσίας και Λεμεσού, όπως επίσης και στα Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Ο χαρακτήρας τους ήταν κατεξοχήν βιωματικός και βασίσθηκε στη διεξαγωγή εργαστηριών, μέσα από τα οποία οι εκπαιδευτικοί είχαν την ευκαιρία να έλθουν σε επαφή με το υλικό, να εφαρμόσουν τις εκπαιδευτικές προτάσεις, αναζητήσουν και να προτείνουν τρόπους με τους οποίους μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο σε επίπεδο σχολείου όσο και σε μη-τυπικά πλαίσια, να γνωρίσουν τις τεχνικές οργάνωσής του όπως η μοντελοποίηση, ο εννοιολογικός χάρτης, το παιχνίδι ρόλων. Αξίζει να σημειωθεί ότι παράλληλα με τα σεμινάρια προς τους εκπαιδευτικούς των σχολείων, διοργανώθηκαν και τρεις σειρές σεμιναρίων επαγγελματικής ανάπτυξης στο προσωπικό της παιδαγωγικής ομάδας του Δικτύου Κέντρων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, με στόχο όχι μόνο την εξοικείωσή τους με το συγκεκριμένο εκπαιδευτικό υλικό, αλλά την αξιοποίηση του στο πεδίο και έχοντας ως σημείο αναφοράς την παράλληλη χρήση του με τα συστήματα μη-συμβατικών υδατικών πόρων που εγκαταστάθηκαν στα ΚΠΕ για παιδαγωγικού σκοπούς, παράλληλα βέβαια με τη λειτουργία τους για συλλογή και ανακύκλωση του νερού.

 

Πού μπορεί να αξιοποιηθεί το συγκεκριμένο εκπαιδευτικό υλικό;

Το συγκεκριμένο εκπαιδευτικό υλικό, το οποίο είναι διαθεματικό χαρακτήρα έχει αναπτυχθεί με τρόπο που να μπορεί να αξιοποιηθεί στα πλαίσιο της τυπικής και της μη-τυπικής εκπαίδευσης. Στο σχολείο πέρα από την αξιοποίησή του στο πλαίσιο του Αναλυτικού Προγράμματος της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης/Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη, μπορεί να χρησιμοποιηθεί διακριτά και στο πλαίσιο διαφόρων μαθημάτων, όπως η Γεωγραφία, Ιστορία, Γλώσσα και Λογοτεχνία, Μαθηματικά, Οικιακή Οικονομία. Παράλληλα, όμως έχει σχεδιασθεί και εφαρμόζεται σε μη-τυπικά περιβάλλοντα, όπως είναι τα Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΚΠΕ), το μουσείο νερού, λαογραφικό μουσείο  κ.λπ. Ειδικότερα και σε ότι αφορά τα ΚΠΕ, με σημείο αναφοράς το υλικό το «άλλο νερό» εφαρμόζονται από την ομάδα του Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης δύο περιβαλλοντικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τους μη-συμβατικούς υδατικούς πόρους, με στόχο την ανάδειξη της σημασίας τους στην εξοικονόμηση και ορθολογική διαχείριση του νερού, αλλά και την ευαισθητοποίηση των μαθητών στα θέματα της αειφόρου διαχείρισης του νερού.

 

Πόσους εκπαιδευτικούς ενημερώσατε για το πρόγραμμα «Αποστολή Νερό»; (Να αναφέρουμε και τους μαθητές).

Το συγκεκριμένο εκπαιδευτικό υλικό έχει διανεμηθεί δωρεάν, από το εκπαιδευτικό Ινστιτούτο σε πέραν από 700 εκπαιδευτικούς της Δημοτικής και της Μέσης Εκπαίδευσης. Στη δημοτική εκπαίδευση σε εκπαιδευτικούς της Ε’ και Στ’ τάξης και στη Μέση Εκπαίδευση σε εκπαιδευτικούς όλων των ειδικοτήτων του Γυμνασιακού Κύκλου. Παράλληλα, το υλικό έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του Δικτύου Κέντρων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού και όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να το ανασύρει δωρεάν. Παράλληλα, αντίγραφα του υλικού υπάρχουν στο Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Δικτύου του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού και αξιοποιείται στο πλαίσιο των περιβαλλοντικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων που εφαρμόζονται σε αυτά. Επί της ουσίας το συγκεκριμένο εκπαιδευτικό υλικό έχει διανεμηθεί σε όλα τα σχολεία της Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης της Κύπρου, καλύπτοντας το σύνολο των εκπαιδευτικών και των μαθητών του τόπου μας.

 

 

Σε ποια σχολεία εγκαταστάθηκαν συστήματα ανακύκλωσης γκρίζου νερού και που αλλού έχουν τοποθετηθεί συστήματα μη συμβατικών υδατικών πόρων στην Κύπρο;

Από την έναρξη του προγράμματος το 2013 τα συστήματα συλλογής βρόχινου νερού, αλλά και γκρίζου νερού έχουν εγκατασταθεί σε 10 σχολεία Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης, στα Κρατικά Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά, Αθαλάσσας και Σαλαμιούς και σε δύο κοινοτικά γήπεδα. Ο προϋπολογισμός του συγκεκριμένου έργου ανήλθε στις 300.000 περίπου ευρώ και η εγκατάσταση των συστημάτων έγινε από την Εταιρεία Υδρανός, η οποία είχε την ευθύνη για εγκατάσταση των συστημάτων σε όλες τις χώρες που εφαρμόζεται το πρόγραμμα. Σημειώνεται επίσης ότι με το ποσό της χρηματοδότησης του προγράμματος συντηρήθηκαν συστήματα ανακύκλωσης γκρίζου νερού σε 49 σχολεία της Δημοτικής, Μέσης και Μέσης Τεχνικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης.

 

Από την εμπειρία σας τα τελευταία χρόνια έχει περάσει το μήνυμα του προγράμματος μέσα από την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση εκπαιδευτικών, μαθητών, τεχνικούς και ευρύτερα τους πολίτες;

Αυτό το οποίο θα ήθελα να επισημάνω είναι ότι η διαμόρφωση περιβαλλοντικής παιδείας δεν μπορεί να επιτευχθεί, απλά με την υλοποίηση ενός προγράμματος. Συνεπώς όλα τα προγράμματα όπως και το συγκεκριμένο, υποστηρίζει, συνδράμει και ενισχύει τις πολιτικές που εφαρμόζονται στον τόπο μας αναφορικά με τη διαμόρφωση πολιτών περιβαλλοντικά υπεύθυνων πολιτών. Επίσης, το συγκεκριμένο πρόγραμμα συμπληρώνει τις όποιες ελλείψεις ή ανάγκες παρατηρούνται στο εκπαιδευτικό πλαίσιο των θεμάτων του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης. Με την ευκαιρία όμως της ερώτησής σας, θα ήθελα να σημειώσω ότι το πρόγραμμα των μη-συμβατικών υδατικών πόρων, συνέβαλε σημαντικά στο να γνωρίσουν, να κατανοήσουν και να αντιληφθούν οι εκπαιδευτικοί, οι μαθητές, οι γονείς, αλλά και άλλες ομάδες πληθυσμού τι είναι οι μη-συμβατικοί υδατικοί πόροι, όπως είναι το γκρίζο νερό, όπως επίσης και να έλθουν σε επαφή με τη λειτουργία των συστημάτων αυτών. Η διασύνδεση των συστημάτων πράσινης τεχνολογίας με το παιδαγωγικό πλαίσιο αποτελεί σημαντικό στοιχείο του προγράμματος το οποίο αγκαλιάσθηκε και από τους εκπαιδευτικούς και τα παιδιά. Παράλληλα, ανέδειξε για πολλοστή φορά το ρόλο και την ευθύνη μας στην αειφόρο διαχείριση του νερού, στοιχείο το οποίο μέσω του προγράμματος φαίνεται ότι ενισχύθηκε στις συνειδήσεις των εκπαιδευτικών και των μαθητών.